maandag 8 november 2010

Herstellen doe jezelf: november 2010

Herstellen doe jezelf: november 2010

Thema avond Herstel en Ervaringsdeskundigheid bij inloop Bureau Herstel in Utrecht

Herstel en ervaringsdeskundigheid

De thema’s voor de inloop van Bureau herstel op 8 en 22 november 2010 in Utrecht

Fotoherstel.5

8 november 2010: Herstel

Herstel staat voor het persoonlijk proces richting ‘leven voorbij je beperkingen’. Mooie woorden, maar wat betekent dat voor jou? Wat betekent herstel voor jouw leven? Tijdens de inloop op 8 november staat het thema herstel centraal. Er zal informatie worden gegeven over hoe wij bij Bureau Herstel denken over de zorg bij de SBWU, maar vooral zal er interactie zijn over wat herstel voor iedereen persoonlijk betekent. Herstellen doe je zelf, maar niemand doet dat alleen. Veel mensen hebben behoefte aan steun. Die steun kan uit van alles gehaald worden. Uit de relatie met vrienden, familie, huisdieren en zelfs spullen. Een deel van de steun halen veel mensen ook uit hulpverlening. Daarom zal tijdens de inloop ook de vraag besproken worden: Waar halen we kracht en energie uit en op welke manier kan de hulpverlening ons herstelproces ondersteunen?

22 november 2010: Ervaringsdeskundigheid

Het gebruik maken van ervaringen van cliënten zelf wordt met de dag populairder. Zo worden mensen uitgenodigd om te vertellen over hun psychiatrische aandoeningen en het herstellen hiervan. Eigen ervaringen blijken een krachtig middel te zijn zowel voor de empowerment van medecliënten alsook als bron van inspiratie voor medewerkers en organisaties om de zorg te verbeteren. Maar het is niet enkel goud dat er blinkt. Lang niet iedereen binnen de zorg zit te wachten op mondige cliënten. Daarnaast is lang niet iedereen het met elkaar eens over hoe die eigen ervaringen in te zetten. Wat vraagt het van iemand nog meer, naast het hebben van cliëntervaring, om het verhaal over te brengen?

Graag gaan we met jullie in gesprek over wat jij onder ervaringsdeskundigheid verstaat. Is ervaringsdeskundigheid hetzelfde als cliëntervaring? Wat verteld herstel en empowerment ons over het inzetten van ervaringsdeskundigheid? Kun je die begrippen van elkaar los zien of horen zij bij elkaar?

Heb jij behoefte om hierover verder te praten dan ben je van harte welkom!

Waar:

Lazuli

Oudegracht 243

3511 NL Utrecht

Wanneer: 8 November en 22 november

Aanvang: 19 uur

Einde: 21 uur

Toegang: gratis

Aanmelden: gewenst per email herstel@sbwu.nl

telefonisch 030 – 236 10 88 (bureau herstel SBWU)

vrijdag 29 oktober 2010

Stigma rond psychiatrische aandoeningen | ANOIKSIS Vereniging

Stigma rond psychiatrische aandoeningen | ANOIKSIS Vereniging

Stigma en acceptatie van mensen met een psychiatrische aandoening.

WAAROM BESTAAT ER EEN STIGMA ROND PSYCHIATRISCHE AANDOENINGEN?

Mensen met ernstige psychische aandoeningen hebben over het algemeen een slechte reputatie.
Zij zouden gevaarlijk zijn, onbetrouwbaar, incompetent, onverzorgd en ongeneeslijk.
Deze beelden zijn hardnekkig, en worden gevoed door berichtgeving in de media en de
portrettering van psychiatrische patiënten in films en op televisie.

Beeldvorming rond de psychiatrische patiënt, de chronisch psychiatrische patiënt krijgt steeds vaker te maken
met intolerantie,onbegrip en zwart-wit denken.
Mensen met tbs, mensen met schizofrenie, verslaafden: eigenlijk willen we deze mensen het liefst langdurig
opbergen, uit beeld brengen, van straat halen.

De vicieuze cirkel van negatieve beeldvorming bij psychiatrische aandoeningen kan enkel doorbroken worden wanneer de
media ophoudt te vernoemen dat de persoon die een delict pleegt ook een psychiatrische aandoening heeft.

Dit is totaal irrelevant aangezien er geen verband bestaat tussen vatbaarheid voor criminaliteit en psychische aandoeningen.
Verder kan de cirkel doorbroken worden door rolmodellen die er openlijk voor uitkomen, maar hier knelt het schoentje,
wie met een belangrijke maatschappelijke positie wil deze hypothekeren
door uit te komen voor zijn/haar psychiatrische problematiek?

Mensen met psychische aandoeningen behoren tot de meest gestigmatiseerde groepen in de samenleving.
Het gevolg is dat velen maatschappelijk zijn uitgesloten en tot de marge van de samenleving behoren.

Stigmatisering belemmert het herstel van psychiatrische patiënten en hun behandeling als gelijkwaardige burgers.
Ook in Nederland.
Maar anders dan in landen als Engeland, Duitsland en Canada wordt er in ons land nauwelijks aandacht aan het probleem besteed.
Stigmatisering van psychiatrische patiënten wordt niet als een urgente kwestie beleefd en staat dus niet op de politieke agenda.

Klik hier voor meer Beeldvorming & stigmatisering thema's

donderdag 28 oktober 2010

Cognitieve Zelftherapie.Experiential Peer Counselling

NVIZP Nederlandse Vereniging voor Intergratie van Zelfhulp en Therapie

Cognitieve Zelftherapie.

brochure:

CURSUS ZELFTHERAPIE

Thema: CONTACT EN RELATIE

Academisch Ziekenhuis Groningen
Afdeling Psychiatrie
Groningen, 2003
Academisch Ziekenhuis Groningen
Afdeling Psychiatrie

Copyright
Peter C.A.M. Den Boer




INHOUDSOPGAVE

CONTACT EN RELATIE
CURSUS
FASE 1
FASE 2
FASE 3
VOORWAARDEN
COÖRDINATIE
PLAATS VAN DE CURSUS & AANMELDING
INFORMATIE
OVERLEG
MATERIAAL
EPC / CZT ZELFTHERAPIE
EEN VOORBEELD
EEN MOMENT UIT EEN BASISCURSUS
ERVARINGEN VAN DEELNEMERS
AUTONOMIE
ONDERZOEK
ZELFSTANDIGE INZET VAN DEELNEMERS IN HET PROGRAMMA
DE NIEUWSBRIEF
DE ZELFONDERZOEKGROEP MET EPC / CZT-DEELTECHNIEKEN
VOORWAARDEN
PLAATS VAN DE ZELFONDERZOEKGROEP EN AANMELDING

CONTACT EN RELATIE
Het hele leven draait om contact en relatie. Een gezin, werk, hobby, met de trein, vliegen, vakantie, boodschappen doen, leren autorijden.
Daarom is er een cursus om te ervaren wat er voor goed contact en voor het opbouwen van een relatie nodig is. En om door te krijgen welk gedrag en welk beeld je van jezelf of van anderen hebt dat het contact met familie, vrienden of collega's in de weg staat.
Contact loopt veel prettiger als er naar elkaar geluisterd wordt. Een relatie groeit als je er allebei op je gemak in voelt en ruimte voelt persoonlijke belevenissen en zorgen te delen.

Bij een verzoek om psychiatrische hulp is er meestal behoefte aan behandeling van klachten zoals angst of depressieve gevoelens. De behandeling bestaat dan uit het voorschrijven van medicijnen of gedragstherapie om beter met de klachten om te gaan.

Daarnaast echter bestaat er ook vaak de behoefte om te ontdekken wat er achter de klachten steekt. Kom je genoeg voor jezelf op? Voel je jezelf altijd verantwoordelijk? Durf je jezelf wel te uiten? Zit er nog oud zeer?
Al deze problemen komen juist tot uiting in hoe je contact met anderen maakt, dat beleeft en wat een relatie voor je betekent.
De psychiatrische klachten zelf kunnen bovendien het contact in een relatie en met familieleden, kennissen en collega's op het werk verstoren. Er ontstaat vaak machteloosheid om goed met de klachten om te gaan. Dit roept verdriet en woede op. Het kan aanleiding zijn tot onbegrip en uiteindelijk tot verwijten en ruzie en verwijdering in het contact. Meestal komt daardoor ook oud zeer mee naar boven, wat de machteloosheid, het verdriet of de woede nog eens versterkt. Verder kunnen familie en vrienden het niet altijd aan om tegemoet te komen aan de behoefte aan steun en de behoefte om te praten.
Soms is het nodig oud zeer uit de weg te ruimen, om te ontdekken wat werkelijk je behoeften zijn, om te ontdekken hoe je met elkaar een gesprek kan hebben over wat je bezig houdt in plaats van de ergernis en machteloosheid op elkaar af te reageren. Daarvoor moet je leren praten over jezelf, over je gedrag, je emotionele reacties en behoefte.

CURSUS
Leren praten over jezelf is een proces van maanden en soms jaren.
Om dit proces te vergemakkelijken wordt er cursus gegeven. Tijdens de cursus leren de deelnemers een methode voor zelftherapie. Stapsgewijs wordt men daarin begeleid. Het voordeel van het leren van die methode is dat ná het afsluiten van de behandeling de methode als zelftherapie toegepast kan blijven worden. Dit is belangrijk omdat steeds meer uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de kans groter is niet terug te vallen als mensen nog lang met een vorm van therapie doorgaan. Ook komt in wetenschappelijk onderzoek naar voren dat zelftherapie werkzaam is.


DRIE FASEN

Stapsgewijs worden deelnemers voorbereid op zelftherapie.

FASE 1

De eerste fase is een oriëntatiecursus.
De cursus bestaat uit drie dagdelen, een dagdeel per week.

Door middel van oefeningen maak je kennis met voorwaarden en vaardigheden die nodig zijn voor goed contact en het opbouwen van een relatie.

De cursus wordt gegeven in groepsverband. De oefeningen worden gedaan in 2-tallen zodat je zélf veel bezig bent en ervaring opdoet.
Ter afsluiting wordt in de laatste bijeenkomst met de deelnemers onderzocht hoe de cursus ervaren is.
De cursusleider(s) geven een advies aan de deelnemers en de behandelaar of deelname aan de tweede fase mogelijk is. Samen met de behandelaar beslist de deelnemer of men verder gaat.

FASE 2
De tweede fase is een basiscursus.
De cursus bestaat uit vijf dagen, een dag per week.
Er is weer veel ruimte om zélf ervaring op te doen omdat ook in deze cursus steeds in 2-tallen geoefend zal worden. De deelnemers worden geleidelijk aan erop voorbereid om ná de cursus de methode zelf toe te kunnen passen.

In vergelijking met de oriëntatiecursus gaat deze cursus dieper in op contact maken en het opbouwen van een relatie. De zelfhulpmethode helpt erbij te onderzoeken in welke valkuilen bij herhaling gevallen wordt in het dagelijks leven. Een onderdeel is het onderzoeken van jezelf als kind omdat daar de eerste denkbeelden ontstaan over jezelf en anderen. Bovendien blijkt dan dat het beter doordringt welke volwassen mogelijkheden er zijn. Als dat bewust wordt is het makkelijker om goede voornemens te maken om thuis uit te proberen.

Ter afsluiting van de cursus wordt in de laatste bijeenkomst besproken hoe de deelnemers het ervaren hebben en of er voldoende vaardigheid is de zelftherapie methode zelfstandig te gebruiken.
De cursusleider(s) geven een advies aan de deelnemer en de behandelaar of deelname aan de derde fase mogelijk is. Samen met de behandelaar beslist de deelnemer of er deelgenomen wordt aan de zelfhulpbijeenkomsten.

FASE 3
De derde fase is zelfhulp. Een maal in de twee weken is er gelegenheid om samen met andere deelnemers gebruik te maken van de zelftherapie methode die in de cursus is geleerd. Alle deelnemers die hieraan deelnemen hebben een certificaat gekregen waaruit blijkt dat de basiscursus is gedaan en men in staat is zelfstandig door te gaan.

De deelnemers overleggen met de behandelaar of verdere behandeling, zoals met medicijnen, crisisopvang of relatietherapie nodig is.

VOORWAARDEN
Psychiatrische klachten zoals depressieve gevoelens of psychotische verschijnselen, crisis en onvoldoende zelfzorg moeten eerst goed behandeld worden.
Er is geen bezwaar tegen deelname als er op dokters advies medicijnen gebruikt worden. Er is wel bezwaar tegen deelname als er alcohol of drugs gebruikt wordt.Emoties zijn dan beïnvloed waardoor er niet door kan dringen waar het bij de oefeningen en waar het in het leven om gaat.
Als er risico's zijn - zoals de neiging tot zelfdoding of agressie naar zichzelf of anderen - dan is het nodig daar in een behandeling eerst voldoende zelfcontrole over te krijgen.
Voor deelname is het nodig dat deelnemers bereid zijn om de cursusdagen die afgesproken zijn te komen en alle oefeningen mee te doen. Ook is het nodig dat deelnemers bereid zijn aan te geven waar ze tegen aanlopen tijdens de cursus en hulp daarbij te vragen.

Het is van groot belang dat de deelnemer bovenstaande punten met de behandelaar bespreekt en dat de behandelaar het verzoek om deelname ondersteunt.

COÖRDINATIE
Het zelftherapie aanbod wordt door meerdere medewerkers van de afdeling psychiatrie van het AZG verzorgd en staat onder leiding van psychiater P.C.A.M. den Boer. telefoon: 050-3612008, klik hier om te mailen en psycholoog Liesbeth Mulder, telefoon (050)3612008, klik hier om te mailen

PLAATS VAN DE CURSUS & AANMELDING
Academisch Ziekenhuis Groningen.
Als in overleg met de behandelaar besloten is dat er aangemeld wordt voor deelname, dan zal de behandelaar de cursusmedewerkers inlichten en informatie over de deelnemer verstrekken. Daarna krijgt de deelnemer bericht en een uitnodiging voor de cursus. Dan begint de voorbereiding op de cursus met behulp van huiswerk en een vragenlijst. Hierdoor krijgen de deelnemer en de cursusleider(s) inzicht in de omstandigheden waarin de deelnemer verkeert op dat moment.

INFORMATIE
Voor verdere informatie kan men zich richten tot uw eigen behandelaar.
De behandelaar kan overleggen met een van de zelftherapie medewerkers op de polikliniek psychiatrie van het AZG.
De informatie die nodig is om een keuze te kunnen maken voor deelname aan de basiscursus komt in de oriëntatiecursus aan de orde.

OVERLEG
Als een deelnemer al diverse therapieën heeft gehad en nog ernstig lijdt onder de klachten, kan het gebeuren dat er een vertrouwenscrisis komt. Dan neigt de deelnemer ertoe de therapie af te breken, of andere behandelaars om advies te vragen. Steun is van doorslaggevende betekenis zijn om toch door te kunnen gaan. Van groot belang is het om in dat geval te overleggen met een van de cursusleiders.

CURSUS MATERIAAL
Tijdens de oriëntatiecursus en basiscursus wordt er gebruik gemaakt van drie boeken.
* CONTACT & RELATIE 1, Theorieboek over het zelftherapie proces
* CONTACT & RELATIE 2, Oefenboek voor zelftherapie
* CONTACT & RELATIE 3, Handleiding voor zelfbeoordeling van het therapieproces.

De boeken zijn geschreven door P.C.A.M. den Boer en C.H.J.M Raes.
De boeken zijn te bestellen via deze link


EPC / CZT ZELFTHERAPIE
De methode die in de cursus geleerd wordt staat bekend onder de naam EPC zelftherapie ofwel Experiential Peer Counselling. De wetenschappelijke naam is CZT, de afkorting van Cognitieve Zelftherapie (zie het hoofdstuk over onderzoek).
Van de naam Experiential Peer Counselling slaat "Experiential" op het belang van de eigen ervaring. "Peer" slaat op het oefenen met lotgenoten. "Counselling" is de manier waarop geleerd wordt naar elkaar te luisteren en elkaar te helpen bij de zelftherapie met respect voor de ander en zijn of haar mogelijkheden. Persoonlijke ervaring met gebeurtenissen staat in zelftherapie voorop. Met behulp van de methode wordt duidelijk hoe van die ervaring gebruik gemaakt kan worden.

Zoals we in het dagelijks leven op anderen reageren en hoe we andere mensen ervaren, heeft te maken met ervaringen uit het verleden. Situaties uit het verleden en zelfs uit de kindertijd worden opnieuw beschreven om door te krijgen hoe we nog steeds op dezelfde manier op mensen reageren. Dat inzicht is van groot belang om te bekijken wat nu beter anders gedaan kan worden.
Als het zo vanzelfsprekend is dat ik als kind al alle zorgen op me nam dan doe ik dat waarschijnlijk nu nog. Als ik erachter kom dat ik dat vroeger deed omdat ik anders straf kreeg, dan komt er een gevoel van opluchting als ik besef dat straf nu in het dagelijks leven geen rol meer speelt. Bovendien dringt dan tot mij door dat mijn collega of mijn partner daar ook niet op uit is. Daardoor kan ik vervolgens op ze afstappen en bespreken wie welk deel van de zorgen op zich gaat nemen. En dát geeft mij ruimte.

Afreageren en een terugval van klachten komen vaak voor bij een behandelgesprek als het gesprek emotioneel en diepgaand is geweest. Om dat te voorkomen heeft een zelftherapie sessie een zeer strakke structuur. Je kunt er geen onderdeel uit weglaten. Wat nodig is leer je stap voor stap door het in een basiscursus te ervaren.

EEN VOORBEELD
Men gaat uit van een situatie van de afgelopen week.
En men sluit een sessie af met een haalbaar voornemen voor de komende week.

Ieen actuele situatie
...ik ben altijd de klos, ik zit achter mijn bureau, het is maandagochtend, mijn baas staat achter mij; en hij zegt: 'wil jij deze grote klus even met spoed doen?'; ik ben de enige die op tijd is, daar wordt dan weer misbruik van mijn stiptheid gemaakt, ik ben altijd de klos, altijd; altijd wordt er misbruik van mijn stiptheid gemaakt, dat maakt me boos, hartstikke boos.

IIKinderherinnering
(n.a.v. de innerlijke reactie en behoefte uit deel I)

...een herinnering die bij me opkomt waarin ik me gebruikt voel is.. dat.. ik ben zes jaar, ik ben op tijd uit school, ik kom thuis, moeder staat in de deuropening, ze zegt: 'fijn dat je al thuis bent, ga jij eerst even boodschappen doen'?; ik voel me zó genomen, ik ben blij om haar te zien, en het enige wat ze zegt is: 'jij gaat meteen boodschappen doen,' ik ben blij om haar te zien en ze stuurt me weg, ik voel me dan zo belazerd, altijd stuurt ze me weg, terwijl ik zo blij ben om haar te zien; moeder zegt: 'ga jij even boodschappen doen'?; ik zou willen zeggen: 'nee, nee, doe het zelf, r.. moeder, ben jij dan niet blij dat ik er weer ben'?; ik voel dan een brok in mijn keel van verdriet;

IIIAfronding
(m.b.v een gestandaardiseerde vragenlijst voor het verkrijgen van inzicht en het maken van een voornemen)

- in de kinderherinnering ben ik blij dat ik moeder zie, maar het maakt me zo verdrietig dat ik dat bij haar niet voel; - de aanleiding is dat ze me wegstuurt om boodschappen; - ik heb er behoefte aan dat ze me even omhelst.. of een kopje chocolade met me drinkt; - ik deed wat ze vroeg, en nam wraak door te chagrijnen zodat zij ook niet kon voelen dat ik blij was; - ja dat doe ik wel vaker; - in de aktuele situatie van de ingang van de sessie voel ik me weer de pineut, en regel ik de klus zo, zo schiet me nu te binnen, dat het net fout loopt, maar dat mijn baas er niets van kan zeggen; - wenselijk zou zijn in de kinderherinnering dat moeder liet zien dat ze blij was mij te zien, en me niet om boodschappen stuurde; ja.. als vader ziek was bijvoorbeeld dan was het wel reëel dat ze me om boodschappen stuurde, maar toch ook dat ze even liet merken dat ze het fijn vond om me weer te zien en dat we een afspraakje maakten; - dat ik het had kunnen vragen, als ik beseft had dat het zo in mekaar stak, of dat het zo belangrijk voor me was, maar ze zou het misschien toch niet verdragen hebben; - anders is nu dat ik alleen voor mijn geld van mijn baas afhankelijk ben, hij kan het op zich wel hebben dat ik 'nee' zeg of 'straks'; - dat zou ik ook wel kunnen zeggen ja, ik sta er achter dat ik maandags stipt op tijd kom, maar volgende week maandag zet ik op het bureau een bordje met 'wegens werkzaamheden doorlopen,' ik wijs hem dan op dat bordje, als hij vraagt wat dat betekent zeg ik 'wil jij eerst mijn collega's vragen het te doen.. zij hebben het kennelijk niet zo druk omdat ze er nog niet zijn,' eventueel zeg ik ook dat het zijn probleem is daar iets aan te doen; - zoals ik het vertel geeft het ruimte.. ook voor hem.. al zal hij het niet prettig vinden, tenslotte ben ik niet verantwoordelijk voor zijn personeelsproblemen, mijn werk kan ik dan ook weer naar behoren doen, dat is toch waar ik me het meest prettig bij voel; - zo voelt het goed afgerond, het onderscheid is mij duidelijk.

EEN MOMENT UIT EEN BASISCURSUS
Het is halftwee in de middag van de tweede dag. We hebben zojuist gegeten. We zitten in een kring. De docent vraagt ieder een moment bij zichzelf stil te staan en in een paar woorden te vertellen wat hij of zij morgens ervaren heeft wat goed was en nieuw. Er wordt alleen naar geluisterd. Wat verteld wordt is op zich de moeite waard. Het gaat erom dat ieder de gelegenheid krijgt iets meer van zichzelf bewust te worden. Dat is voor de een heel iets anders dan voor de ander.

Arend: "Ik heb voor mezelf ontdekt vanmorgen dat ik toch naar iemand kan luisteren zonder dat ik daarmee in de ander op ga. Ik dacht: 'ieder zijn eigen probleem'. Ik voel me ook niet zo moe nu."

Maartje: "Door die oefening waarin je precies moest beschrijven wat er in die herinnering gebeurde, ging ik ongemerkt nog veel meer zien. Dat had ik niet gedacht eigenlijk."

Karel: "Ik wil liever niets vertellen nu."
Docent: "Het hoeft niet iets persoonlijks te zijn, alleen als je dat zelf wilt. Maar kijk even of er misschien iets heel anders is wat je als goed of nieuw ervaren hebt."
Karel: "......., ja, dat is waar ook, ik voelde me wel rot tussen de middag, maar het heeft een keer niet mijn eetlust bedorven, haha..."

Ieder krijgt de gelegenheid wat te vertellen. Daarna wordt de volgende oefening uitgelegd.

Docent: "Wat we nu gaan oefenen is een techniek, die net als de vorige, bedoeld is om duidelijker te gaan beleven wat er allemaal in je omgaat. De techniek heet de 'techniek van de herhaling'. Als ik vertel wat er bijvoorbeeld nu in me omga... "ik voel me,... ja dat weet ik niet precies,.... wat gespannen, ik zit wel makkelijk te praten, maar ik voel me toch gespannen, ik voel me onzeker..." Door dat een aantal keren te herhalen kan ik dat duidelijker gaan beleven, of komt er misschien wel heel iets anders naar voren. Je kunt het beter zelf oefenen, dan ervaar je waar het om gaat. Je hoeft niet aan ingewikkelde dingen te denken. Wat er in je opkomt is goed. Vertel het maar... De oefening doe je in een tweetal, ieder 5 minuten, om de beurt. Je spreekt af wie het eerst begint te vertellen. De ander luistert, en kan je helpen door een keer te zeggen: "herhaal het eens". Na 5 minuten draaien de rollen om."
Nadat er tweetallen gevormd zijn, gaat ieder aan de slag. Na deoefening komen we weer bij elkaar, om er over na te praten.

ERVARINGEN VAN DEELNEMERS
1. Ik ben zo uitvoerig geweest omdat ikzelf de drempel van het onbekende, destijds, onnodig hoog vond.

Nou - daar sta je dan. Je hebt net het voorstel gekregen, deel te nemen aan een basiscursus zelftherapie. De beslissing is aan jou!
De uitleg die je krijgt komt er in het kort op neer, dat je in zo'n cursus het "gereedschap" krijgt aangereikt om jezelf uit de problemen te werken. Het gaat hier dus om cursus in: "Zelfhulp". Ik moest zelf de beslissing nemen. Ondanks sterke twijfels en grote angst voor het onbekende, besloot ik toch maar een sprong in het diepe te wagen.
De cursus bleek helemaal niet eng te zijn. Als ik er op terug kijk, is het een van de waardevolste ervaringen geweest in mijn leven. Je bent in zo'n cursus met allemaal gelijkwaardige mensen onder elkaar. Je leert om naar jezelf te kijken en om te voelen wat er met je gebeurt. Je leert om aandacht aan anderen te geven; maar ook om aandacht van anderen te krijgen. Je leert vooral om je gevoelens uit te spreken.
Er worden hele duidelijke afspraken gemaakt die strikt worden nageleefd. Zo geldt er bijvoorbeeld een strenge regel: Niets van wat je hoort uit het leven van een ander mag je aan derden doorvertellen. Zelfs binnen de groep mag je niets vertellen uit het leven van een ander van de groep. Regelmatig krijg je in de zogenaamde "deelrondes" de gelegenheid je ervaringenmet de oefeningen te vertellen. Op deze manier ontstaat er een heel vertrouwelijke sfeer waarin je jezelf veilig voelt.
Voor de eerste keer in twintig jaar kon ik huilen waar andere mensen bij waren, zonder me te schamen of me rot te voelen. Juist door jezelf te laten zien in je kleinheid geef je een ander de kans en de moed om dat ook te doen. Dit verbroedert en werkt heel ontspannend.
Eindelijk zag ik glashelder waar het in mijn leven verkeerd was gegaan, waardoor ik op latere leeftijd in de problemen ben gekomen.
Maar ik leerde ook wat ik er aan kan doen om dit te herstellen!
Het was alsof er een gaatje in een heel dicht wolkendek was gekomen, waar ik, heel rustig, de zon door zag schijnen. Ik leerde elke keer dat gaatje wat groter te maken.
Nu ik door te counselen, gevoelens bewust aan het verwerken ben, merk ik wel, dat als gevolg hiervan mijn klachten en symptomen ook minder vaak voorkomen en in hevigheid afnemen.

2.Achter de weerstand schijnt de zon!

De ervaring dat andere deelnemers dezelfde steun ervaren aan de methode, maakt dat ik me vrij blijf voelen naar de ander. Ik hoef voor de ander niet meer te betekenen dan de rol zoals ik die geleerd heb als medewerker tijdens een basiscursus. Hiermee voorkom ik ongelijkwaardigheid, maar ook, en zeker niet onbelangrijk, een te grote belasting.
Als ik ergens niet meer uitkom en het maar steeds door m'n hoofd bliksemt, weet ik dat ik altijd naar de zelftherapie bijeenkomsten kan gaan waar lotgenoten zijn. Door de vragen die zij stellen van een zelf therapiesessie durf ik de confrontatie met m'n situatie van dat moment durf aan te gaan in mijn tempo en in mijn eigen woorden. Met vertrouwen voel ik me gesteund door de veiligheidsregels die alle deelnemers erkennen. Naderhand voel ik me wel moe, maar voldaan, terwijl ik opgelucht en vrij van geest weer in m'n thuissituatie stap. Steeds vaker merk ik bij mezelf dat wat ik eerder door ervaring geleerd heb zich aanbiedt en het makkelijker integreert in het maken van keuzes in m'n dagelijkse activiteiten. Dat geeft vertrouwen in mezelf. Eerst leek er altijd maar één uitweg: vluchten. Nu kan ik mezelf meer opties voorleggen, zelfstandig een keuze maken als dat nodig is, maar ook samen een keuze maken in het contact met anderen.

AUTONOMIE
Autonomie ofwel zelfstandigheid is zo belangrijk dat er hier in een apart hoofdstuk aandacht aan wordt besteed.

Het begint al voordat je naar de GGz of een polikliniek psychiatrie gaat. Neem je de stap zelfstandig, of doe je het omdat iemand anders het van je vraagt of het je opdringt?

Ben je het ermee eens welke behandeling je krijgt? Vraag om toelichting. Totdat je zelf ook merkt dat de behandeling aansluit bij jou.

Het kan ook verwarrend zijn. Je bent in behandeling en je bent het niet eens met je behandelaar. Je wordt in het vertrouwen geschokt. Vaak is dat een fase in een therapie. Je hoeft het ook niet altijd honderd procent met elkaar eens te zijn om toch door te kunnen gaan. Misschien is dan dát wel wat je kan leren.

Het moeilijkste kan zijn om 'zelfstandigheid' te leren als je juist van een behandelaar afhankelijk bent. Als je dan iets doet waar je achter staat, is het bijna niet te onderscheiden van een eigen inzicht of dat je het doet omdat je de behandelaar vertrouwt.

Zelftherapie. Dat wil niet zeggen aan je lot overgelaten worden. Hier is het zelfhulp met zo nodig een behandeling op maat om zelfhulp mogelijk te blijven maken.

ONDERZOEK
Er is onderzoek naar het resultaat van zelftherapie gedaan. De wetenschappelijke naam van de methode is Cognitieve Zelftherapie (CZT).

De naam slaat op het doel van de methode, automatische gedachten, gevoelens en reacties bewust te worden, om die in positieve zin te veranderen. Het wordt dan bijvoorbeeld makkelijker om overmatige schuldgevoelens van je af te zetten, beter voor jezelf op te komen, of in harmonie met elkaar om te gaan.

Uit onderzoek blijkt dat vooral mensen met depressieve klachten of angstklachten er baat bij hebben. Vooral heeft men resultaat als er ook een behoefte is, te leren om zelfstandig en gemakkelijk met mensen om te gaan of de behoefte bestaat een evenwichtige relatie op te bouwen.

Een groot deel van de deelnemers ervaren een verbetering van hun klachten, een verbetering van contact in het gezin en op het werk. Een deel van de deelnemers ervaart ook minder afhankelijk te zijn van hulpverleners.


ZELFSTANDIGE INZET VAN DE DEELNEMERS IN HET PROGRAMMA

Deelnemers leiden zelf het zelftherapie programma. De deelnemers hebben een creatieve en nuttige bijdrage bij het verbeteren van het zelftherapie aanbod, zoals het invoeren van het optreden als gastvrouw of heer op de laatste ochtend van de basiscursus. Daarmee hebben zij de drempel verlaagd voor deelnemers van een basiscursus om aan de zelftherapie bijeenkomsten mee te gaan doen. Zij maken deze nieuwe deelnemers eerder vertrouwd met de zelftherapie bijeenkomsten, iets waarin wij, hulpverleners, mogelijk door onze functie niet goed in slagen en de deelnemers wel.


DE NIEUWSBRIEF
Vier keer per jaar verschijnt een nieuwsbrief met informatie over de gang van zaken en discussie tussen deelnemers en stafmedewerkers over mogelijk nieuwe ontwikkelingen.

DE ZELFONDERZOEKGROEP MET EPC-DEELTECHNIEKEN

In tegenstelling tot de EPC-zelftherapie, waarbij inzicht ontstaat hoe je in het leven staat en hoe dat vanuit je kindertijd is ontwikkeld, beperkt de zelfonderzoekgroep zich tot het hier en nu.

In de zelfonderzoekgroep onderzoek je je eigen reactie en gedrag in relatie en contact met anderen.
Het zelfonderzoek wordt gebruikt om:
- Inzicht te krijgen in de eigen reacties en behoeften
- Het onderzoeken van nieuwe mogelijkheden
- Het maken van nieuwe voornemens
- Oefenen met nieuw gedrag

De zelfonderzoekgroep is een open groep. Deelnemers kunnen dus direct instromen. Deelnemers verplichten zich wel minimaal 5 keer deel te nemen aan de zelfonderzoekgroep. De zelfonderzoekgroep wordt begeleid door een EPC-medewerker.

De zelfonderzoekgroep kan een vervolg zijn voor andere behandelvormen: polikliniek, dagziekenhuis en kliniek. Mensen die nog niet toe zijn aan een EPC-cursus kunnen voorbereiden in de zelfonderzoekgroep. Mensen kunnen overstappen van de EPC-zelftherapiegroep naar de zelfonderzoekgroep en omgekeerd.

VOORWAARDEN
Voorwaarde is dat de psychiatrische problematiek niet meer op de voorgrond staat. Van de deelnemers wordt gevraagd dat zij bereid zijn zich te houden aan de methode en de afspraken. Voor deelname is een crisisplan aanwezig en tevens is een behandelaar aanwezig voor medische controle.

PLAATS VAN DE ZELFONDERZOEKGROEP EN AANMELDING
Academisch Ziekenhuis Groningen.
Als in overleg met de behandelaar besloten is dat er aangemeld wordt voor deelname aan de zelfonderzoekgroep, dan zal de behandelaar de EPC-medewerkers inlichten en informatie over de deelnemer verstrekken. Vervolgens wordt de deelnemer uitgenodigd voor een informatief/ kennismakingsgesprek. Hierna volgt nog een voorbereidend gesprek en kan de deelnemer instromen in de zelfonderzoekgroep.

_________________________________________________________________________________


vrijdag 23 juli 2010

Mary O’Hagan: ‘Sluit alle psychiatrische ziekenhuizen in Nederland’

Mary O’Hagan: ‘Sluit alle psychiatrische ziekenhuizen in Nederland’

Als hoogste ambtenaar van het ministerie van Volksgezondheid in Nieuw Zeeland was ervaringsdeskundige Mary O’Hagan verantwoordelijk voor een grootscheepse invoering van herstelgerichte zorg in de geestelijke gezondheidszorg. Onlangs gaf ze in Nederland een masterclass. ‘Bij ons krijgen patiënten managementcursussen aangeboden, zodat ze in zorginstellingen de leiding kunnen nemen.’

Mary O’Hagan

Wat verstaat u onder herstelgerichte zorg?
‘In essentie is het een nieuwe zorgfilosofie, met als uitgangspunt dat psychische ziekten een betekenisvol onderdeel zijn van de persoonlijke levensgang.
Geestelijk ziek worden, is een ramp met verstrekkende gevolgen, maar we moeten ophouden er uitsluitend pathologisch naar te kijken. Want het is tegelijkertijd een levenservaring waar je van kunt leren. En vaak bestaat er een uitweg naar een vol en bevredigend leven, zo blijkt uit de ervaringen van veel “opgegeven” patiënten.’

Hoe verging het u?
‘Ik kreeg de diagnose bipolaire persoonlijkheidsstoornis en leed - jaren geleden - onder extreme gemoedswisselingen. In mijn psychosen was ik ervan overtuigd dat ik naar een andere planeet zou verhuizen. Mijn psychiaters waren niet geïnteresseerd in de inhoud van die waanbeelden. Die konden alleen bestreden worden met medicatie, zeiden ze. Maar voor mij waren de waanbeelden wel betekenisvol, ze stonden symbool voor mijn vervreemding van de wereld.
Achteraf bezien, beschouw ik het als een strijd die ik - met hulp van medicatie - heb gewonnen. Ik kijk erop terug als een initiatie in de volwassenheid: ik heb geleerd met de ziektesymptomen om te gaan, om goed voor mezelf te zorgen en ik heb ontdekt dat zelfmedelijden bij mij destructief uitpakt.
In plaats zelfmedelijden te hebben en de moed te verliezen, ging ik mogelijkheden zien en kansen benutten. Toen ik stabiel genoeg was, kreeg ik een baan en verhuisde ik naar een andere stad. Door mijn positieve ervaringen en behaalde successen kreeg ik steeds meer zelfvertrouwen.’

Moeten behandelaars de inhoud van waanbeelden serieuzer nemen?
‘Er zijn wel psychiaters geweest die waanbeelden hebben geanalyseerd, maar altijd op een negatieve manier; als onderdeel van de pathologie, niet als leerzame ervaring die sturend kan zijn voor iemands levensloop. De ggz kijkt naar de beperkingen van patiënten, de herstelbeweging richt zich op hun kracht en mogelijkheden. Mijn psychiater zei ooit: “U zult voor de rest van uw verdere leven ziek zijn en nooit meer volwaardig kunnen werken.” Het klonk alsof ik geen hoop mocht hebben, geen toekomst.
De samenleving vindt gekte angstaanjagend, het staat op de laagste trede van de hiërarchische ladder van menselijke ervaringen. Een belangrijke reden waarom veel psychiatrische patiënten maar niet herstellen, is dat ze worden gediscrimineerd. Als erkend werd dat het krijgen van een psychiatrische ziekte een betekenisvolle ervaring kan zijn, zou geestesziekte beter worden geaccepteerd en krijgen patiënten meer respect.’

Uw visie had enorme implicaties voor de ggz in Nieuw Zeeland.
‘Herstelgerichte zorg vraagt om een herschikking van de hulpverlening en om een andere houding van de samenleving. Want patiënten herstellen niet in een vacuüm en het oude systeem hield hen gevangen in hun ziekte. Patiënten willen een baan, een woning en een partner.
Twaalf jaar geleden richtte onze regering al haar pijlen op de invoering van herstelgerichte zorg. Alle grote psychiatrische ziekenhuizen zijn gesloten. Want hoe kunnen patiënten daar werken aan hun herstel? Die grote instituties scheiden patiënten van de samenleving, hun hiërarchische organisatie maakt gelijkwaardige zorgrelaties onmogelijk, ze ontnemen patiënten hun vrijheid en hebben een depersonaliserende uitwerking.’ 

En verder?
‘De overheid startte een antidiscriminatie campagne die nu nog loopt. Deze bestaat uit televisiespotjes van bekende oud-patiënten met een succesvol leven, zoals spelers van het nationale rugbyteam. De houding van de samenleving ten opzichte van psychiatrische patiënten is hierdoor meetbaar verbeterd.
Patiënten hebben bij ons grotendeels de regie over hun eigen herstel en worden door hulpverleners als gelijken behandeld. Ze worden goed geïnformeerd over hun medicatie, worden nauw betrokken bij hun behandeling - ze schrijven mee aan hun behandelplan - en worden aangespoord hun eigen verantwoordelijkheid te nemen. Het mag niet zo zijn dat hulpverleners alsmaar oplossingen aandragen die patiënten klakkeloos overnemen.
De betutteling moet eraf en hulpverleners moeten patiënten niet altijd in bescherming willen nemen. Moedig ze liever aan hun dromen te verwezenlijken. Bij ons krijgen patiënten managementcursussen aangeboden, zodat ze in de zorgorganisaties de leiding kunnen nemen. Het merendeel van het zorgpersoneel zou zelfs uit ervaringsdeskundigen moeten bestaan, vind ik. In Nieuw Zeeland hebben we ook een landelijk peer support-systeem opgezet, met als uitgangspunt dat de toegang tot ervaringsdeskundige buddy’s net zo groot moet zijn als tot medicatie en psychotherapie. Je hoort het, we hebben veel meer nodig dan pillen en behandelingen om echt beter te worden.’

Wat vindt u van de Nederlandse ggz?
‘Nederland heeft veel psychiatriebedden, vooral dat houdt de overgang naar herstelgerichte zorg tegen. En ik heb sterk de indruk dat jullie zorg te paternalistisch is en dat mensen zich te comfortabel voelen bij de voordelen van de verzorgingsstaat. Ik ben geen voorstander van het Amerikaanse systeem, maar patiënten moeten er wel toe worden aangemoedigd een weg te zoeken uit de psychiatrische zorg.
Een concreet advies: sluit alle psychiatrische ziekenhuizen, help patiënten in hun eigen huis, organiseer een grootscheepse antidiscriminatie campagne, richt een landelijke peersupport service op en vervang de organisatiestaf door ervaringsdeskundigen.’

Wordt u, als ervaringsdeskundige, op het ministerie in Nieuw Zeeland serieus genomen?
‘Discriminatie is een stille kracht. Soms voel ik dat mensen minder van me verwachten. Maar dat was nooit een belemmering voor mijn functioneren. Dat komt vooral door zelfvertrouwen, ik heb me nooit geschaamd. Als je zo’n strijd met een psychiatrische ziekte hebt gevoerd, verdien je lof en bewondering in plaats van disrespect.’ (JH)

Klik hier voor meer informatie over Mary O’Hagan

Klik hier voor meer informatie over Stichting Beschermde Woonvormen Utrecht (SBWU)


© Psy 01-06-2010

Prima gedachtegang. Heb diverse sollicitatie in GGz gedaan.

Met cv waarop Master of Business Administration , HBO P&O, Hoger Management Opleiding, Coach en Ervaringsdeskundigheid prijkt.

Tot nu toe geen succes. Wellicht is er hoop en inspiratie te putten uit deze visie.
Pim
wo 02/06
Zijn er statistische gegevens over het resultaat van deze herstelgerichte zorg in Nieuw Zeeland? Bij hoeveel procent van de daarvoor in aanmerking komende clienten leidt dit tot een daadwerkelijke met succes vervulde, leidinggevende functie?
Wout Visser
wo 02/06
Alsof succes alleen bepaald wordt door een baan of materiele zaken - maar zo zit de huidige maatschappij helaas in elkaar: kortzichtig en mensen worden gewaardeerd op hun maatschappelijke positie en hoeveel geld ze maken.
In mijn visie kun je ook succes hebben op het spirituele vlak, met je levenservaring, met een brede interesse in alles en daar wat mee doen in je leven, zonder dat om te zetten in een carriere of geld.
Ik denk (en hoop...) dat de maatschappij van de toekomst er een zal zijn van soft kapitalisme, en niet het harde van nu, zodat mensen meer worden gewaardeerd om wie ze zijn, en niet om wat ze verdienen of welke functie ze hebben.
A.D. Pereboom
do 03/06
Geweldig! Nu nog de verslavingszorg...
Anoniem
do 03/06
Interessant artikel, echter niet haalbaar in NL. In NL willen de verpleegsters de regie hebben. Naarmate de welstand en het opleidingsniveau hoger is van hun clienten, zullen ze deze harder naar beneden duwen en alles afnemen (carriere, gezin) en dwingen een suicide verklaring te ondertekenen.
Separeren is hét middel voor verpleegsters om mensen met een loopbaan tot de grond af te breken. Uitlokken is een bekende taktiek van verplegend personeel.
Juriste
do 03/06
De klinische zorg in de psychiatrie wordt betaald op grond van dbc en zzp dus door het stellen van een diagnose en het verstrekken van medicatie. Herstel heeft geen plek binnen de financiering wat het moeilijk maakt er tijd en personeel voor vrij te maken.
Erik
vr 04/06
Aan juriste: Wat is het nu voor een onzin om te stellen dat de 'verpleegsters' de regie hebben, en kortzichtig ook. Het klopt dat er in NL nog veel moet gebeuren in herstelgerichte zorg, maar om nu alles op het bordje van één beroepsgroep te gooien is wel erg kort door de bocht. Herstelgerichte zorg is juist een kans voor de verpleging, met name de GGZ verpleegkundig specialist welke (meer dan een psychiater) de cliënten kan helpen om te gaan met de gevolgen van de psychiatrische stoornis en te herstellen!
een verpleegkundige
ma 07/06
@ wout visser
Ed's worden vooral ziek, in nederland, vanwege de belabberde arbeidsvoorwaarden. In heerlen werken we met 2 ed's, ons ziekteverzuim ligt ver onder dat van de reguliere profs.
Maurice wasserman, ed, fact mondriaan
ma 07/06
Geblogd met Flock-browser

woensdag 21 juli 2010

Herstel, Empowerment en Ervaringsdeskundigheid

HEE

http://www.trimbos.nl/onderwerpen/behandeling-en-re-integratie/re-integratie/herstel-empowerment-en-ervaringsdeskundigheid/herstel-empowerment-en-ervaringsdeskundigheid-hee



HEE biedt mensen met psychische kwetsbaarheden effectieve werkwijzen en strategieën om zichzelf te helpen.
Het HEE team bestaat uit een groep ervaringsdeskundige docenten, die hun kennis overdragen aan anderen. Doel is om marginalisering van mensen met psychische beperkingen te voorkomen en hun empowerment te bevorderen.

HEE-programma omvat zelfhulpgroepen, studiedagen, cursussen en themabijeenkomsten. HEE-team biedt ook voorlichting op maat, adviseert en coacht individuen en organisaties en geeft lezingen. HEE stoelt op de volgende drie pijlers:
  • Herstel staat niet gelijk aan genezing, maar betekent dat je leert zien waar je eigen kwetsbaarheden en talenten liggen en dat je met gebruikmaking daarvan weer baas wordt over je eigen leven.
  • Empowerment is het ontdekken en aanboren van je eigen kracht.
  • Ervaringsdeskundigheid is de toepassing van de kennis die mensen met psychische beperkingen op grond van hun ervaringen opbouwen.
Geblogd met Flock-browser

Forum: rehabilitatie van mensen met psychische beperkingen.

Onderwerpen

» Van schizofrenie genezen, 0 reactie(s)
Ik ben een nederlandse vrouw die al tientallen jaren in Itali� woont en daar v��r 1999 drie en een half jaar lang manifest �parano�d schizofreen� is geweest met een erg uitgebreid delirium. Met behulp van een jarenlange, zogenaamde �psychoanalytische� psychotherapie (= gesprekstherapie) ben ik daar...

In ieder begeleidings- of behandelplan moet het thema �intimiteit, relatievorming en seksualiteit� ook als levensterrein worden opgenomen. Duidelijke professionele richtlijnen kunnen hulpverleners houvast bieden bij het bespreekbaar maken van deze thema�s. Daarbij moet het niet alleen als probleem...

Hallo allemaal, Fijn dat jullie allemaal naar mijn ervaringsverhaal willen luisteren. Mijn naam is Anita en ik woon samen met mijn vrolijke viervoeter in een leuke eensgezinswoning in Emmen. Sinds mijn 15e ben ik, regelmatig in behandeling geweest bij het GGZ vanwege terugkerende depressieve peri...

Geblogd met Flock-browser

ADRESGEGEVENS GGZ (per provincie)

ADRESGEGEVENS GGZ (per provincie)

Brabant

GGZ Westelijk Noord Brabant Laan van Belgi� 55, 4701 CJ Roosendaal. Tel. 0165 562622.

GGZ Oost Brabant Berlicumseweg 8, 5248 NT Rosmalen, Postbus 304, 5240 AH Rosmalen. Telefoon: 073 - 844 78 80

GGZ Regio Breda Baronielaan 18, 4818 RA Breda. Tel. 076 5241000.

GGZ Eindhoven Locatie De Grote Beek, Boschdijk 771, 5626 AB Eindhoven. Tel: 040 - 2970 170

GGZ 's-Hertogenbosch Postbus 70058, 5201 DZ 's-Hertogenbosch. Tel. 0736586111.

GGZ Midden-Brabant Postbus 770, 5000 AT Tilburg. Tel: 013 580 80 80

Psychotherapeutisch Centrum De ViersprongDe Beeklaan 2, Postbus 7, 4660 AA Halsteren. Tel: 0164 632200

Novadic Schijndelseweg 46, 5491 TB Sint-Oedenrode. Tel: 0413-485858

Kentron Verlengde Poolseweg 2, Breda. Tel: 076 5236300

Drenthe

GGZ Drenthe. Dennenweg 9, 9404 LA ASSEN. Telefoon: (0592) 33 48 00

Flevoland

De Meerkanten Postbus 1000, 3850 BA Ermelo. Tel. 0341 566911.

Friesland

GGZ Friesland Sixmastraat 1, Postbus 932, 8901 BS Leeuwarden. Tel. 058 - 284 87 06

Gelderland

Symforagroep Utrechtseweg 266, 3818 EW Amersfoort. Telefoon: 033 4 609 609

Riagg AmersfoortWestsingel 41, Amersfoort, Tel: 033 - 460 35 00

De Gelderse Roos De Gelderse Roos. Wolfheze 2, 6874 BE Wolfhezetel. Tel. 026 483 31 11

GGZ Nijmegen Nijmeegsebaan 61, 6525 DX Nijmegen. Tel: 024 - 3283911

GGNet Postbus 168, 7000 AD Doetinchem. Tel. 0314 334975.

RIAGG Noord-Veluwe. Academiestraat 14, 3841 ES Harderwijk. Tel. 0341 417571.

SPATIE (Voorheen RIAGG Oost Veluwe). Postbus 928, 7301 BD Apeldoorn. tel. 055 5262626.

Groningen

GGZ Groningen Postbus 128 9470 AC Zuidlaren. Tel. 050 4097911

Limburg

Psycho-Medisch Streekcentrum Vijverdal Vijverdalseweg 1, 6226 NB Maastricht. Tel. 043 -368 54 44

RIAGG Oostelijk Zuid-Limburg. Postbus 165, 6400 AD Heerlen. Tel. 045 5700400.

RIAGG Maastricht Parallelweg 45-47, 6221 BD Maastricht. Tel. 043 3299699.

RIAGG Midden-Limburg Postbus 21, 6040 AA Roermond. Tel. 0475 387474.

RIAGG Westelijke Mijnstreek Postbus 367, 6130 AJ Sittard. Tel. 046 4599393.

RIAGG Noord-Limburg. Postbus 242, 5900 AE Venlo. Tel. 077 3550222.

RIAGG Helmond en Omstreken. Postbus 146, 5700 AC Helmond. Tel. 0492 596666.

Vincent van Gogh-instituut Stationsweg 46, 5803 AC Venray. Tel. 0478 527549.

Noord Holland

Mentrum Klaprozenweg 111, 1033 NN, Amsterdam. Tel: 020 - 635 27 01

GGZ Buitenamstel Anderlechtlaan 175, 1066 HM, Amsterdam. Tel: 5494 666

De Geestgronden Rijksstraatweg 113, 2121 AD Bennebroek. Tel: 023 583 2911

AMC De Meren Meibergdreef 9, 1105 AZ Amsterdam. Tel: 020 5669111

RIAGG Zaanstreek/Waterland. Postbus 1227, 1500 AE Zaandam. Tel. 075 6814481.

GGZ Dijk en duin Postbus 500, 1940 AM Beverwijk. Tel. 0251 276400.

GGZ Noord Holland Noord Kennemerstraatweg 464, Postbus 18, 1850 BA Heiloo. Tel. 072 531 23 12

RIAGG West-Friesland. Lambert Meliszweg 1, 1622 AA Hoorn NH. tel. 0229 258282.

Overijssel

Adhesie Adhesie Nico Bolkesteinlaan 1, 7416 SB Deventer. Tel: 0570 - 63 96 00.

Mediant Locatie Helmerzijde, Broekheurnering 1050, Postbus 775, 7500 AT Enschede. Tel. 053 475 57 55

RIAGG IJsselland Pikeursbaan 3, 7411 GT Deventer. Tel 0570-688788.

RIAGG Zwolle Burgemeester Roelenweg 9, 8021 EV Zwolle. Tel. 038-4269426.

Tactus Postbus 106, 7200 AC ZUTPHEN. Tel: 0575-594302

Bestuurscentrum Zwolse Poort Burg. Roelenweg 11, 8021 EV Zwolle. Tel: 038-4254666

Utrecht

AltrechtDolderseweg 164, 3734 BN Den Dolder, Tel: 030 - 22 56 202

Centrum MaliebaanKanaalweg 22, 3526 KM Utrecht. Tel: 030-2340034

RIAGG Westelijk Utrecht Nieuwe Houtenseweg 2, 3524 SH Utrecht. Tel. 030 2809311.

RIAGG Stad Utrecht Lange Nieuwstraat 199, 3512 PG Utrecht. Tel. 030 2394690.

EleosVillawal 7, 3432 NX Nieuwegein. Tel.: 030 600 85 40

Bernard Lievegoed KliniekProf. Bronkhorstlaan 24, 2723 MB, Bilthoven

Zeeland

Emergis 's-Gravenpolderseweg 53 4462 RA Goes. Telefoon 0113 26 70 00

Zuid Holland

GGZ-Delfland Sint Jorisweg 2, 2612 GA Delft. Tel. 015 2607 501

RIAGG Gorinchem. Touwbaan 11, 4205 AB Gorinchem.

Parnassia Monsterseweg 93, 2553 RJ Den Haag. Tel 070-3916380.

Robert-Fleury Stichting (voormalig RIAGG Midden-Holland) Jac. P. Thijsselaan 45, 2803 RT Gouda. Tel. 0182 563700.

Centrum '45 Rijnzichtweg 35, 3242 AX Oegstgeest. Tel. 071 5191500.

RIAGG Rijnmond zuid. Postbus 5250, 3008 AG Rotterdam. tel. 010 4960899.

Bavo RNO Groep Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg Rijnmond Noord-Oost. Postbus 4450, 3006 AL Rotterdam. Tel. 010 4536789.

Riagg rijnmond noord west Mathenesserlaan, 3014 HH Rotterdam. tel. 010 4402402.

Rijngeestgroep Endegeesterstraatweg 5, Oegstgeest. Tel. 071 5239222.

Delta Psychiatrisch ZiekenhuisAlbrandswaardsedijk 74 Poortugaal. Tel: 010 - 50 31 313

Geblogd met Flock-browser